De doorkliefde kikker en de moed van Wolkers

Ik had een vreemd moment, een vreselijk moment eigenlijk, vorige week bij het grasmaaien. De grasmaaier die ik net met een ferme duw over het lange gras had gehaald, bleef steken. Tussen de messen zat iets vast, iets wits. Er bewoog of trilde iets, wat bij nader inzien op een arm met een handje leek. Er kwam iets kleurigs uit het wit, darmen, gedraaid, feloranje ook, nat.

Het was een kikker, doormidden gesneden door de messen. Ik weet niet of hij leefde toen ik hem raakte, of dat hij al dood onder het gras lag, wellicht omdat een reiger hem had laten vallen. Ik weet niet of het door mijn eigen schrik of trillen kwam, dat het pootje trilde. Of dat het stuiptrekkingen waren, van de dood.

Ik kon niet lang kijken maar het lukte me het vrij grote lijfje uit de messen te bevrijden en ik zag hoe prachtig groen zijn kop en rug waren. Ik ging erop staan met mijn schoen, het beest was doorklieft en als het nog leefde, als ik het met de grasmaaier had verrast en vermoord, dan moest ik hem zo snel mogelijk uit zijn lijden verlossen. Ja, ik ging erop staan.

Het was zacht, gaf mee. Zonder nog te kijken naar het gehavende dier haalde ik een stuk keukenpapier uit het tuinhuis, pakte het op en twijfelde. De sloot in? Ik besloot het beest door de wc te spoelen. Zoals ik dat op driehoog in de stad ook wel eens doe met een dode muis. Zoals de stadsmens dat doet, met kleine kadavers, stront, beschimmelde soep en dergelijke zaken. Het riool als toegang tot de aarde, de plek waar het stof kan vergaan.

Ik rilde. Onder water kon de kikker nog behoorlijk lang doorleven en lijden als mijn gestamp hem niet had verlost. Wc, sloot, het was beide even idioot en het maakte niets uit, behalve dat hij in de sloot nog boven kon komen drijven. Was hij echt dood? Ik durfde amper meer te kijken. De arm met dat voetje, de witte weke buik, de nog heldere maar ook starre oogjes, het mooie groen op de kop. De poot had iets menselijks, iets naargeestigs gehad. Was dat stuiptrekken geweest?

Ik dacht aan Jan Wolkers die zeker langer had gekeken, met een mengsel van fascinatie, tederheid en horreur. Die moed kreeg ik niet verzameld. Het dier moest weg. Ik had deze majestueuze groene kikker misschien zelf wel vermoord.

Tot zover de reacties op IJsheiligen

“In haar tweede roman, een behoorlijk meeslepende geschiedenis, voert Florence Tonk twee broers op die elkaar veertig jaar niet zagen. (…) De toon is luchtig en laconiek, maar er is ook voldoende psychologische diepgang. Het verhaal heeft vaart en er is veel oog voor grappige details. En het is nog spannend ook. Tonk weet de spanning er zelfs zo goed in te houden dat ik de roman maar moeilijk weg kon leggen.” Janet Luis, NRC

“Florence Tonk weet te ontroeren met een verhaal dat actueel, persoonlijk en maatschappelijk interessant is.”  Flow

“In IJsheiligen beschrijft Florence Tonk wat er gebeurt als twee mannen met een totaal tegengestelde levensfilosofie worden gedwongen worden met elkaar in conflict te gaan. (…) Wat IJsheiligen zo bijzonder maakt, is dat Tonk er steeds weer in slaagt de lezer op het verkeerde been te zetten.” ****(vier sterren), Knack

“Au, wat doet dit boek pijn. (…) Wat een rake en goed geschreven observatie van het menselijk onvermogen.” Zin Magazine

“Tonk weet haar karakters op onnadrukkelijke wijze, mooi te schetsen en de spanning mooi op te bouwen.” Noord-Hollands Dagblad

“Het boek wegleggen tijdens het lezen is geen optie, het verhaal zuigt je mee totdat je het boek, na een onverwachte ontknoping, dichtslaat.” ***** (vijf sterren) Hebban.nl

“Tonk schrijft boeiend en haar roman houdt de lezer vast van begin tot eind. Haar taalgebruik is fraai en beeldend, haar karakterbeschrijvingen variëren van treurig tot dodelijk, van star tot liefdevol. Mooi gedaan.” Leeskost.nl

“Waarom ik dacht dat het een prettige weglezer zou zijn weet ik niet, de lieve verstrengelde boompjes op de omslag misschien, de soepele schrijfstijl? Maar het is een verraderlijk onderkoeld geschreven drama over het onvolmaakte leven dat ik u van harte aanbeveel.” Marlèn Nolta, Boekhandel Van Pampus

“Goed opgebouwde en mooi vertelde roman over twee broers die het Bijbelse Kaïn en Abelmotief doen herleven. Florence Tonk is een goede verhalenvertelster en zet enkele keren de lezer op het verkeerde been. Ook zorgt ze voor een relatief verrassende afloop, die je als lezer niet kan voorzien.” Scholieren.com

“Tonk omschrijft in IJsheiligen op een spannende wijze het verschil in rangen en standen binnen de familie en de illusie van vrijheid. De uiteindelijke ontknoping is verrassend en onvoorspelbaar. Een fraaie en boeiende roman! Ik geef het boek 4 sterren.” Lezer op Bol.com

NRC over IJsheiligen

Janet Luis schrijft in NRC (8 september, 2017) een mooie recensie over IJsheiligen:

“In haar tweede roman, een behoorlijk meeslepende geschiedenis, voert Florence Tonk twee broers op die elkaar veertig jaar niet zagen. (…) De toon is luchtig en laconiek, maar er is ook voldoende psychologische diepgang. Het verhaal heeft vaart en er is veel oog voor grappige details. En het is nog spannend ook. Tonk weet de spanning er zelfs zo goed in te houden dat ik de roman maar moeilijk weg kon leggen.”

Zuidas enzo

IJsheiligen wordt getipt in het blad Zie Oud Zuid, wat verspreid wordt in heel Amsterdam Zuid, ofwel dé habitat van Amsterdamse Zuidas advocaten. Tijd dat zij dit boek allemaal gaan lezen. Want zo kun je het plot dus ook beschrijven:

Serie interviews met hoogleraren

Voor Neerlands diep, de Academie voor Publieke Bouw- en Infraprojecten, maakte ik een serie longreads met hoogleraren bestuurskunde en management van cultuurverandering. Boeiende gesprekken waren het, waar ik nog regelmatig aan terugdenk omdat ze zo relevant en actueel blijven. Omdat ze over veel meer gaan dan alleen publieke bouw- en infra, maar ook over de nieuwste organisatieprincipes, de relatie van overheid en markt, de maatschappelijke opgave van miljardenprojecten en waar dat misgaat. Maar ook over complexiteit, verantwoordingsdrift, de valkuilen en kansen bij publiek-private samenwerking. Hieronder een lijstje, met links:

  • Geert Teisman over complexiteit en modern, adaptief, leiderschap.
  • André Dorée over de creativiteit van de markt en het risico op een ‘race to the bottom’
  • Ernst ten Heuvelhof over groeiende complexiteit op zowel bestuurlijk, economisch, juridisch als technologisch vlak.
  • Marcel Hertogh over lol hebben in complexiteit en de noodzaak van een brede blik.
  • Marcel Veenswijk over oog houden voor meervoudige waarden, waaronder de maatschappelijke opgaven, van complexe organisaties.

 

Nacht van de Poëzie

Het is september en dan denk ik altijd aan ‘De Nacht’. En dan bedoel ik de Nacht van de Poëzie, die dit jaar op 16 september zal plaatsvinden. Het hoogst haalbare als het om dichtersoptredens gaat. Ik mocht er in 2014 bij zijn, toen ze voor het eerst in jaren weer terug waren in de beroemde zaal van Tivoli Vredenburg. Nooit voelde ik me meer een popster dan op dat podium in 2014, voor een volle zaal van zo’n 2000 mensen. Drie dagen duurde het, tot mijn adrenalinepeil weer gezakt was.

Podcast met Erik Jan Harmens

Schrijver Erik Jan Harmens maakt mooie podcasts voor de website van de Koninklijke Bibliotheek: literatuurplein.nl. Gisterochtend was hij op bezoek in mijn tuinhuis. Ik zette koffie op het butagasstelletje. Daarna zaten we onder de veranda en Erik Jans voeten bleven nog net droog terwijl we spraken over de levens en drijfveren van Harry en Meindert in IJsheiligen.

Luister hier.

Vier sterren in Knack

Marnix Verplancke van het Vlaamse Knack interviewde en recenseerde me. IJsheiligen kreeg van hem vier sterren.

‘Verraderlijk onderkoeld’

Marlèn van Boekhandel van Pampus op het KNSM-eiland schreeft een hele mooie, originele recensie van IJsheiligen, waarbij ze de roman op een manier samenvat die ik niet zelf had kunnen bedenken, maar die klopt als een bus.

Een jonge vrouw uit een ‘goed milieu’ weet niet hoe snel ze haar kille ouderlijk huis in Bloemendaal moet verlaten en stort zich prompt in een onaangenaam huwelijk. Het is begin 1970 en Nora wil leven naar de hippieachtige geest van de tijd, maar daar is haar man niet van gediend, niks vrijheid en bloemen in het haar. Aalt is een bange, boze man die het Nora betaald wil zetten dat ze hem ooit eens afgewezen heeft en daarna uit medelijden toch met hem is getrouwd.

Ze krijgen een kind, Erik, en enkele jaren erna wordt Meindert geboren, vrucht van een korte zomerliefde. Zodra Aalt doorkrijgt dat er een koekoeksjong in het nest zit heeft hij de ultieme stok om Nora mee te slaan, scheidt onmiddellijk van haar en sleurt Erik als zijn eigendom mee naar zijn ouders. Labiel als Nora is van het onfrisse huwelijk laat ze onmachtig alles gebeuren en zwijgt.

Hoewel Meindert al jong hoort over zijn halfbroer weet hij weinig van hem en waarom hij weggehaald is door zijn vader, zijn moeder kan er niet over praten. Pas veertig jaar later zoekt hij alsnog contact met hem en dan gaat langzaam de doos van Pandora open.

Waarom ik dacht dat het een prettige weglezer zou zijn weet ik niet, de lieve verstrengelde boompjes op de omslag misschien, de soepele schrijfstijl? Maar het is een verraderlijk onderkoeld geschreven drama over het onvolmaakte leven dat ik u van harte aanbeveel.

(recensie door Marlèn)

Goedgekeurd door scholieren.com

Nergens krijg je zo’n uitgebreide recensie als op de website scholieren.com. Recensent Cees van der Pol heeft IJsheiligen enorm grondig gelezen en geeft het boek dit eindoordeel:
“Goed opgebouwde en mooi vertelde roman over twee broers die het Bijbelse Kaïn en Abelmotief doen herleven.  Jaloezie komt daarbij zeker om de hoek kijken. Ook de heldere stijl van Florence Tonk is prettig om je door het boek te leiden.
Florence Tonk is een goede verhalenvertelster en zet enkele keren de lezer op het verkeerde been. Ook zorgt ze voor een relatief verrassende afloop, die je als lezer niet kan voorzien.”

Klasse

Mijn hart maakte een sprongetje bij het lezen van de voetnoot van Arnon Grunberg vanochtend. Over klasse. Over de belangrijke analyse van Pierre Bourdieu, ‘La distinction’ tussen economisch en cultureel kapitaal. Tevens hét gevecht tussen de halfbroers Meindert en Harry in IJsheiligen. Hoe klasse je kan vervreemden, ook al ben je een sociale stijger (en een neoliberaal). Hoezeer dit nog altijd taboe is. Hoe het mensen buiten kan sluiten, en hoe dat etniciteit of andere etiketten overstijgt. En hoeveel spanning dat oplevert, maatschappelijk maar ook individueel.

Meindert gebruikt een vorm van ‘symbolisch geweld’ als hij Harry fijntjes inwrijft dat hij het verschil niet kent tussen Händel en Haydn. Want Harry heeft misschien wel heel veel economisch kapitaal vergaard, maar bitter weinig cultureel kapitaal. En dat kan hij, gezien het milieu waarin hij opgroeide, nooit meer helemaal inhalen. Een van zijn partners op het advocatenkantoor vindt dat ook grappig om te benadrukken: welke Amsterdamse topadvocaat heet er nu Harry en komt uit Harderwijk?

Hoe die complexe onderscheidingsdrift machtsstructuren in de hand werkt, daarover gaat het dus ook in mijn boek. En hoe dat aan het verschuiven is. Want hoe relevant is Händel of Haydn nog als je geen nagel hebt om aan je kont te krabben, en in een volkstuinhuisje woont? Misschien, denk ik al een tijdje, wilde ik met dit boek wel onbewust een ode brengen aan het gedachtegoed van Pierre Bourdieu, die ik als eerstejaars sociologie leerde kennen, met dank aan o.a. professor Abraham de Swaan. Bourdieus theorie over smaak en klasse in het menselijk verkeer, heeft mij nooit meer helemaal  losgelaten. Omdat ik het dagelijks in de praktijk zie gebracht. Misschien ook wel omdat ik opgroeide in twee werelden: een van klassieke muziek en literatuur, en een andere waarin waarde vooral werd uitgedrukt door het dragen van nette, gestreken kleding, een brandschoon huis en een ring met een groeibriljant. En waarin je, als je een studiebol was, hooguit verpleegster werd.

“Bourdieu didn’t argue that cultural inequality creates economic inequality, but that it widens and it legitimizes it.” Aldus David Brooks in de New York Times, in een mooie samenvatting van het werk van Bourdieu. Hij legt ook uit hoe actueel dit is in tijden van Trump.

Klasse. Daar gaat het dus ook over in IJsheiligen en het is een onderwerp dat veelal onbesproken blijft in Nederland, zoals Grunberg vanochtend terecht opmerkte.

Interview in de Opzij van juli

Het tijdschrift Opzij interviewde me voor het julinummer. Ik vertel over mijn fascinatie met klasseverschillen en de muziek in IJsheiligen.

Hier een fragment:

 

Workshop tone of voice

Voor de internationale NGO, Child Helpline International, creëerde ik een workshop in het Engels en op maat. Ik evalueerde hun schrijfstijl en gaf hen tips en oefeningen om hun schrijfstijl te verbeteren. Een samenwerking met Cecilia Martin van Lava Design.

Herman van Bostelen ontwierp mijn presentatie. Een voorbeeld:

 

Bij de Bruna

Als onbekende auteur word je niet zo snel ingekocht door de Bruna. Je moet dan minstens een grote prijs hebben gewonnen, óf bij de Wereld Draait Door zijn geweest, anders verkoopt het te weinig en blijven ze met teveel voorraad zitten. Dacht ik.

Tot ik een tijdschrift ging kopen en wat auteursexemplaren aan bevriende schrijvers ging versturen bij mijn postkantoor/Bruna. Ik liet, in een ongewoon uitbundige bui, de recensie uit Zin zien, het blad dat ik kwam kopen voor mijn archief. En de eigenaar vroeg meteen: ‘Wil je hier niet liggen? Breng maar een stapeltje, ‘in consignatie’.’ En nu lig ik er dus. Als tip, op drie. En hij gaat klanten vertellen dat het verhaal zich in deze wijk afspeelt en dat de schrijfster er ook woont. Dat schijnt het goed te doen.

 

 

Jitstips tipt IJsheiligen

Volkstuinier, montessorijuf en blogster Jitske Sisma heeft een mooie, persoonlijke recensie over IJsheiligen geschreven op haar blog: Jitstips.

Jitske herkent in het boek veel uit het leven op een volkstuinenpark, maar ook mensen zonder volkstuin kunnen dit boek gerust lezen stelt ze: “Het gaat ook over ouders en kinderen, over mantelzorg, over Amsterdam, over de rol die geld verdienen speelt in je leven, over hoe relaties invloed hebben op de levensloop en over nog veel meer.”

 

Lezersrecensie op Hebban.nl

Lezeres Anna plaatste een mooie recensie op Hebban.nl en gaf IJsheiligen maar liefst vijf sterren:

“Het boek wegleggen tijdens het lezen is geen optie, het verhaal zuigt je mee totdat je het boek , na een onverwachte ontknoping, dicht slaat.”

Open kaart bij Nooit Meer Slapen

Vrijdagnacht 16 juni was ik te gast bij Pieter van der Wielen voor de rubriek Open Kaart van VPRO’s Nooit Meer Slapen. We spraken over IJsheiligen en wat ik van mezelf meebracht naar deze roman, zoals het onderwerp klasse en de tango. Ook mocht ik vragen uit een kaartenbak trekken, lastige vragen als: ‘Wat is je grootste ondeugd?’ en ‘Wat voelt lekker?’

Sommige lezers helpen je om je eigen boek meer te doorgronden en Pieter van der Wielen is zo’n lezer. Hij zei: “Een thema dat blijft terugkomen in je roman is de lust die mensen blijft overvallen, met heel veel verschillende motieven. Lust tegen beter weten in.” Ik antwoordde, hardop nadenkend, dat niet alles te beheersen en te controleren is, ook al verlangt deze tijd dat vaak wel van mensen. Je verlangen is soms groter dan je ratio. En dat is zeker een thema in dit boek.

Het gesprek is hier terug te luisteren.

Lunático: Fragment met soundtrack

Vanwege de muziek in IJsheiligen. In dit fragment luistert hoofdpersoon Harry naar het nummer Lunático van Gotan Project terwijl hij met ca. 140 kilometer per uur over de A1 zoeft in zijn Audi S8.

Terwijl hij de ene na de andere auto passeert, merkt hij dat hij glimlacht, zijn schouders zijn weer gezakt. ‘Lunático’ van Gotan Project klinkt uit zijn stereo. De stuwende neotangomuziek laat zijn gedachten vloeien en zijn voet op het gaspedaal strekken. De enigen voor wie een overname vaak even slikken is, zijn de lui op de werkvloer. Maar goed, in alle bedrijven waar Harry overnames begeleidt, loopt overtollig personeel rond, en na vrijwel iedere overname vliegt standaard een kwart van de mensen eruit. Dat hoort erbij, het kan nu eenmaal strakker en beter, de deals die hij begeleidt zijn een efficiëntieslag, een grote schoonmaak. Bedrijven die willen overleven moeten bij hun corebusiness blijven en alle overige activiteiten en wormvormige aanhangsels wegsnijden en outsourcen. Weg vaste schoonmakers, weg eigen onderhoud, weg eigen beveiliging en catering. Weg met alle baantjes van de wieg tot het graf, waarin voor ieder imbeciel neefje een levenslang contract valt te versieren. Die tijden zijn voorbij.

Ma 12 juni bij Opium Radio

Maandag 12 juni was ik te gast bij Opium Radio 4 om met presentator Jan Mom te praten over IJsheiligen.

De uitzending is hier terug te luisteren.

Muziek speelt een grote rol in deze nieuwe roman, het boek heeft min of meer een eigen soundtrack. In de uitzending hoor je onder meer het Adagio uit Pianoconcert in F, H 18/7 van Franz Joseph Haydn en Jeanne y Paul van Astor Piazolla.

Dit is het nummer waar het motto van de roman naar verwijst: I get along without you very well. Het liefst had ik de uitvoering van Hoagy Carmichael zelf gehad, met zijn lieve stem. Maar die kan ik nergens vinden. Toch past Sinatra ook goed bij het hoofdpersonage Harry, de topadvocaat.

IJsheiligen

Meindert heeft ergens een halfbroer over wie hij nooit mocht praten, maar die wel zijn jeugd, en meer nog het leven van zijn moeder, aanzienlijk heeft bepaald. Nu zijn moeder ouder en vergeetachtiger wordt, begint ze opeens, in flarden, over haar oudste zoon te vertellen. Meindert besluit zijn halfbroer te gaan zoeken, al was het maar omdat die misschien een antwoord heeft op de vraag waar Meinderts vader vandaan kwam. Hij vindt Erik, een totaal ander type dan hij. De twee mannen voeren vanaf het eerste ogenblik een koude oorlog met elkaar. Hoe idealen, jaloezie, eenzaamheid en pijn, het lot en de verbondenheid tussen bloedverwanten vormgeven en bepalen. IJsheiligen is een indringende roman over botsende wereldbeelden, klasseverschillen en menselijk onvermogen. Lees hier een fragment.

Omslagontwerp: Herman van Bostelen

 

De pers over IJsheiligen

NRC: “In haar tweede roman voert Florence Tonk twee broers op die elkaar veertig jaar niet zagen. (…) Het verhaal heeft vaart en er is veel oog voor grappige details. En het is nog spannend ook. Tonk weet de spanning er zelfs zo goed in te houden dat ik de roman maar moeilijk weg kon leggen.”
Knack: “In IJsheiligen beschrijft Florence Tonk wat er gebeurt als twee mannen met een totaal tegengestelde levensfilosofie worden gedwongen worden met elkaar in conflict te gaan. (…) Wat IJsheiligen zo bijzonder maakt, is dat Tonk er steeds weer in slaagt de lezer op het verkeerde been te zetten.” (vier sterren)
Zin Magazine: “Au, wat doet dit boek pijn. (…) Wat een rake en goed geschreven observatie van het menselijk onvermogen.”
Flow: “Florence Tonk weet te ontroeren met een verhaal dat actueel, persoonlijk en maatschappelijk interessant is.”
Hebban.nl: “Het boek wegleggen tijdens het lezen is geen optie, het verhaal zuigt je mee totdat je het boek, na een onverwachte ontknoping, dichtslaat.”(vijf sterren)

Campagne

Samen met grafisch ontwerper Herman van Bostelen maakte ik in 2016 deze campagne tegen bouwplannen in de groene Amstelscheg, met daarin onder meer volkstuinenpark Amstelglorie.

Belangrijke Darmen

Voor ONVZ schreef ik een artikel (verschenen in de commerciële bijlage van NRC) over het belang van gezonde darmen en het microbioom. Lees hier het hele stuk.